Wie regelmatig over de Westzijde in Zaandam rijdt of loopt, kent de plek waarschijnlijk wel, maar achter de gevels van Westzijde 24-36 gaat een bijzonder stukje Zaanse geschiedenis schuil. Er werd gewoond, gewerkt en ondernomen en Albert Heijn maakte hier een belangrijk deel van zijn groei door.
Voor Midvast is juist die combinatie van historie, ligging en potentie aanleiding om hier iets bijzonders te gaan realiseren. Niet door het verleden uit te wissen maar juist door het onderdeel te maken van een nieuwe toekomst.
Daarbij is de ligging een cruciaal. Westzijde 24-36 heeft namelijk twee heel verschillende gezichten: 1. de historische Westzijde en 2 de Zaanzijde. Twee gezichten met ieder een eigen karakter die in het nieuwe ontwerp bewust terugkomen.
Een plek met geschiedenis
Vanaf midden 17e eeuw stonden hier statige woonhuizen die deel uitmaakten van de zogenoemde ‘fluwelen Westzijde’, waar welgestelde industriëlen woonden. Begin 20e eeuw vestigde Albert Heijn zich hier. Vanuit zijn winkel en woning breidde hij zijn activiteiten steeds verder uit door naastgelegen panden aan te kopen en te gebruiken als winkel, kantoor en bedrijfsruimte. De woningen aan de binnenzijde werden eruit gesloopt om plaats te maken voor steeds meer kantoorruimte op de verdiepingen.
Achter de panden ontstonden bedrijfsruimten en een pakhuis voor de overslag van goederen. Later kwam er aan de Zaanzijde een groter hoofdkantoor. Uiteindelijk werd Albert Heijn te groot voor de locatie en vertrok het bedrijf naar een andere plek in Zaandam.
De panden aan de Westzijde kregen daarna winkelfuncties die steeds meer van tijdelijke aard werden. De verdiepingen werden daarbij steeds meer gebruikt als opslagruime en de locatie verloor langzaam een deel van zijn oorspronkelijke uitstraling en levendigheid.
Maar voor Midvast is dit juist de uitdaging: een groot perceel op een prachtige plek aan de Zaan met een rijke historie en ruimte om iets nieuws toe te voegen.
Twee kanten, twee karakters
Het bijzondere aan de locatie is dat de Westzijde en de Zaanzijde historisch gezien heel verschillend zijn. Aan de straatzijde staan nog steeds oude gevels met de kleinschaligheid van de oude stad, terwijl de Zaan van oudsher juist wordt gekenmerkt door pakhuizen, industrie en grotere gebouwen.
Dat verschil vormt een belangrijk uitgangspunt voor het ontwerp van Midvast.
Westzijde: historie en levendigheid
Aan de Westzijde staat het historische straatbeeld centraal. De historisch waardevolle gevels worden behouden en de niet historisch waardevolle gevels worden vernieuwd teruggegrepen op het karakter van de oorspronkelijke panden.
Maar we willen niet alleen de uitstraling terugbrengen want ook het wonen keert terug. Op de begane grond komen drie winkelruimtes met daarboven woningen volgens het principe van ‘wonen boven winkels’.
Dat zorgt ervoor dat de straat gedurende een groter deel van de dag gaat leven. Waar nu ’s avonds weinig gebeurt, zijn straks bewoners aanwezig, brandt er licht achter de ramen en is er meer sociale controle. Zo willen we met het project niet alleen gebouwen toevoegen maar ook bijdragen aan een aantrekkelijkere en levendigere Westzijde.
Ook de geschiedenis van Albert Heijn blijft hier herkenbaar. We onderzoeken hoe we elementen die verwijzen naar de voormalige supermarkt en andere historische details een plek kunnen krijgen in het nieuwe plan.
Zaanzijde: groter en industrieel
Aan de Zaanzijde kiezen we bewust voor een ander karakter. Hier stonden vroeger de pakhuizen en bedrijfsgebouwen die hoorden bij de bedrijvigheid langs het water.
Die geschiedenis vormt ook de inspiratie voor de nieuwbouw. Het woongebouw wordt hier groter en krijgt een getrapte opbouw zodat er geen massief blok ontstaat. In de architectuur wordt aansluiting gezocht bij de stoere, industriële uitstraling van de pakhuizen langs de Zaan.
Zo ontstaat een duidelijk contrast: aan de Westzijde de kleinschaligheid en historie van de stad en aan de Zaanzijde de grotere schaal en industriële geschiedenis van het water.
De Zaan weer dichterbij
De overgang van de Westzijde naar de Zaan is misschien wel een van de mooiste onderdelen van het plan. Want hoewel het water in Zaandam nooit ver weg is, is de Zaan vanaf de straat lang niet overal zichtbaar of bereikbaar. Historisch stonden woningen, loodsen en pakhuizen tussen de straat en het water.
Bij Westzijde 24-36 willen we die relatie met de Zaan versterken.
Een deel van het terrein blijft daarom onbebouwd en rond de monumentale plataan komt een nieuwe openbaar toegankelijke stadstuin. Dit wordt een plek waar alle andere Zaankanters kunnen verblijven en van de Zaan kunnen genieten.
Een nieuw hoofdstuk
Ontwikkelen op een historische plek betekent voortdurend zoeken naar de juiste balans. Tussen oud en nieuw, tussen woningbouw en openbare ruimte en tussen de ambities voor het project en de belangen van de omgeving.
Ook daarom wordt over Westzijde 24-36 uitgebreid gesproken met de gemeente en omwonenden. Zo is onder andere de hoogte van het getrapte bouwdeel aan de Zaanzijde onderwerp van gesprek. Het gebouw loopt op van vijf, zes en zeven tot maximaal negen lagen.
Voor ons draait het uiteindelijk om meer dan het realiseren van nieuwe vierkante meters. We willen een plek toevoegen die past bij Zaandam en tegelijkertijd iets teruggeeft aan zijn omgeving.
Westzijde 24-36 heeft door de eeuwen heen verschillende levens gehad. Van statige woningen tot winkel, van Albert Heijn tot kantoor, pakhuis en bedrijfsruimte. Nu staat de plek aan het begin van een nieuw hoofdstuk.
Dat is voor Midvast het verhaal achter de stenen van Westzijde 24-36.